Afgelopen vrijdag was het vijfentwintig jaar geleden dat de VS werden opgeschrikt door de eerste buitenlandse aanval op Amerikaans grondgebied sinds de Tweede Wereldoorlog. De VS sloegen direct terug met de War on Terror. Een gemiste kans, zegt filosofe Judith Butler in haar boek Precarious Life, The Powers of Mourning & Justice uit 2004. Als de VS de kracht van rouw serieus hadden genomen, hadden de aanslagen ook kunnen leiden tot een veiliger wereld voor iedereen.
![A crowd of stunned New Yorkers witness the collapse of the South Tower of the World Trade Center at 9:59am on September 11, 2001. Photograph by Patrick Witty. [2000x1328] : r/HistoryPorn](https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!7UfY!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fab0b4192-8f3f-4650-938f-19cd2beb3e71_2000x1328.jpeg "A crowd of stunned New Yorkers witness the collapse of the South Tower of the World Trade Center at 9:59am on September 11, 2001. Photograph by Patrick Witty. [2000x1328] : r/HistoryPorn")
De aanvallen van 9/11 waren uniek voor de VS en hun (toen nog!) westerse bondgenoten die sinds WOII hun strijd op andere continenten uitvechten. Hier bij ons gaan mensen in principe dood van ouderdom. Niet door bommen, kogels, marteling en uithongering. Daardoor zijn we ons in de afgelopen decennia in bepaalde mate onkwetsbaar gaan wanen. Wij maken zélf ons geluk, houden we onszelf voor. Vanuit die illusie van onafhankelijkheid en autonomie, missen we een anker voor ethisch handelen, zegt Butler.
De dood maakt als niks anders duidelijk dat we diep verbonden zijn. Door de dood van een naaste zijn we uit het lood geslagen, ontredderd, ongelukkig, niet langer onszelf. De dood van een dierbare betekent dat je zelf ook iets wezenlijks verliest en dat opnieuw op moet bouwen. ‘Let’s face it. We are undone by each other,’ schrijft Butler.
Rouw maakt niet alleen duidelijk dat we onderling sterk verbonden zijn, maar ook afhankelijk. Als ik rouw ben ik afhankelijk van andere naasten om me overeind te houden, en ik ben zelfs afhankelijk van mensen die ik helemaal niet ken om niet nog meer dood en verderf om me heen te zaaien.
We zijn dus wezenlijk kwetsbaar, zegt Butler. Rouw helpt iedere illusie dat dat niet zo is om zeep. Rouw is daarom te belangrijk om voor jezelf te houden, vindt Butler. Verdriet om de dood van een naaste is niet iets dat je thuis op de bank gaat ‘verwerken’, en ‘overheen moet komen.’ Nee, de ervaring van rouw moet aan de basis liggen van de politieke gemeenschap waarbinnen we onze ‘onderlinge afhankelijkheid en ethische verantwoordelijkheid’ organiseren.
De ethische reactie op de pijn na de aanslagen van 9/11 was geweest om je af te vragen: wie lijdt er nog meer, hoe, en wat doen we eraan. ‘Het is niet zo dat rouw het doel van politiek is, maar zonder het vermogen om te rouwen verliezen we dat scherpere besef van het leven dat we nodig hebben om weerstand te bieden aan geweld.’
Rouw serieus nemen, begint met leven serieus nemen. Mensen overal ter wereld, bossen, rivieren, oceanen. De kwetsbaarheid ervan omarmen en beschermen. Het is bijna lachwekkend om dat op te schrijven in de wereld van vandaag. Maar een mens kan dromen.